At Your Service ni KA FRANCIS

NGAYONG araw, opisyal nang pumapasok ang unang buwan ng tinatawag na ber months—Setyembre. Para sa marami, panahon ito ng papalapit na Holiday Seasons (Pasko at Bagong Taon), mga reunion, handaan at kaliwa’t kanang gastusin. Ngunit sa halip na magandang balita ang pagdating ng Setyembre, may isang bagay na maaaring lalo pang magpaalala sa mga mamimili: wala nang malinaw na senyales na bababa pa ang presyo ng maraming pangunahing bilihin.

Isa sa mga pangunahing dahilan nito ang tinatawag na supply and demand. Kapag tumataas ang pangangailangan o demand para sa isang produkto habang limitado naman ang suplay nito, natural na tumataas ang presyo. At pagsapit ng ber months, karaniwang lumalaki ang demand para sa pagkain at iba pang produkto dahil nagsisimula nang maghanda ang mga pamilya para sa mga pagdiriwang. Mas maraming bumibili, mas mabilis nauubos ang paninda, at kapag hindi sapat ang suplay, presyo ang unang gumagalaw paitaas.

Hindi lamang Pasko at Bagong Taon ang dapat tingnan. Sa mga nakaraang linggo, naranasan ng malaking bahagi ng bansa ang tuluy-tuloy o magkakasunod na pag-ulan. Malaking bahagi ng agricultural production ang direktang naaapektuhan kapag sobra ang ulan. Maaaring masira ang mga pananim, bumaba ang ani at mahirapan ang mga magsasaka na maihatid ang kanilang produkto sa mga pamilihan. Kapag lumiit ang suplay, hindi na kailangang maging eksperto sa ekonomiya upang maintindihan kung bakit maaaring tumaas ang presyo.

Ang problema, kapag nasira ang mga produktong agrikultural, hindi lamang mga magsasaka ang naaapektuhan. Damay ang buong supply chain—mula sa magsasaka, trader, transporter, wholesaler, retailer hanggang sa mismong mamimili. Kapag mas mahal ang pagkuha at pagdadala ng produkto, may posibilidad na maipasa ang dagdag na gastos sa presyo ng paninda. Sa huli, ang ordinaryong mamimili ang humaharap sa mas mabigat na resibo sa palengke at grocery.

At dito nagiging mas sensitibo ang pagpasok ng ber months. Habang papalapit ang mga selebrasyon, mas maraming pamilya ang kailangang bumili ng pagkain, sangkap sa handaan, regalo at iba pang pangangailangan. Kahit hindi naman lahat ay gumagastos nang malaki, tumataas pa rin ang kabuuang demand sa merkado. Kung hindi makasasabay ang suplay, maaaring lalo lamang maging mahirap para sa mga pamilyang umaasa sa limitadong badyet.

Ang mas nakababahala ay hindi madaling maibalik sa dating antas ang presyo kapag naapektuhan ang produksyon. Ang isang pananim na nasira dahil sa matinding pag-ulan ay hindi naman maaaring palitan agad kinabukasan. Kailangan itong muling itanim, alagaan at hintaying umani. Ibig sabihin, maaaring magkaroon ng agwat sa pagitan ng kasalukuyang demand at ng kakayahan ng mga magsasaka na maglabas ng bagong suplay.

Kaya para sa mga umaasang kusang bababa ang presyo ng mga gulay, isda, karne at iba pang pangunahing pagkain pagsapit ng Setyembre, maaaring kailangan nilang maging mas maingat sa kanilang inaasahan. Hindi ibig sabihin nito na lahat ng bilihin ay siguradong tataas. May mga produktong maaaring bumaba depende sa produksyon, importasyon, gastos sa transportasyon at iba pang kondisyon sa merkado. Ngunit malinaw na may mga salik na maaaring magpahirap sa mabilis na pagbaba ng presyo ng ilang agricultural products.

Sa ganitong sitwasyon, mahalagang hindi lamang bantayan ng pamahalaan ang presyo kundi pati ang supply. Kung kulang ang suplay, mahirap piliting bumaba ang presyo sa pamamagitan lamang ng panawagan. Kailangang tiyaking may sapat na produksyon, maayos na transportasyon, mabilis na recovery ng mga magsasaka at sapat na suplay na makarating sa mga pamilihan. Ang murang presyo ay hindi sustainable kung wala namang produktong maibebenta.

Para naman sa mga ordinaryong pamilya, maaaring kailanganin ang mas maagang pagpaplano sa budget ngayong ber months. Ang simpleng paghahambing ng presyo sa iba’t ibang palengke, pagbili ng mga pangunahing pangangailangan habang mas mura pa at pag-iwas sa biglaang malakihang gastusin ay maaaring makatulong. Sa panahong bawat piso ay may katumbas na pagkain sa hapag, hindi maliit na bagay ang ilang pisong matitipid sa bawat produkto.

Sa pagpasok ng Setyembre, hindi lamang Pasko at Bagong Taon ang dapat nating paghandaan. Dapat din nating paghandaan ang posibilidad na manatiling mataas ang presyo ng ilang pangunahing bilihin. Ang supply and demand ay hindi natin basta-bastang mapipigilan, ngunit maaari nating tugunan ang mga dahilan kung bakit nagkukulang ang suplay. Dahil sa huli, ang tunay na sukatan ng isang maayos na ekonomiya ay hindi lamang kung gaano kabilis umikot ang pera, kundi kung nakabibili pa ba ng sapat na pagkain ang isang ordinaryong pamilya gamit ang perang pinaghirapan nito.

oOo

Dahil sa husay at maayos na pamumuno sa CAMANAVA Press Corps ni Ismael “Ka Maeng” Santos ng pahayagang Bulgar, ay muli siyang nahalal bilang Presidente sa taunang eleksyon na ginanap sa tanggapan ng Caloocan City Police Headquarters.

Narito ang mga opisyales ng CAMANAVA Press Corps para taong 2026-2027: President Maeng Santos, Vice President Ed Reyes, Secretary Merly Iral, Treasurer Richard Mesa, Auditor Andrew Rabulan, Chairman of the Board Vickay Aquino, Board of Directors: Jovy Lucero, Edgar Rabulan, Freddie Ng, Lexter Ludwig, Rafael Lechadores, James Pedrozo Paragas at Hannah Nicol.

Pinasasalamatan ng grupo si National Press Club Director Celestino Sicat na naging election officer, at Caloocan City Chief of Police PCol. Joey Goforth, sa pagpapagamit ng magandang venue at iba pang opisyal na nagbigay tulong upang maging matagumpay ang naging halalan. Mabuhay ang CAMANAVA Press Corps!

oOo

Para sa inyong katanungan, maaari po kayong mag-text sa cell# 0917-861-0106.