PUNA ni JOEL O. AMONGO

UMIINIT ngayon ang usapin sa pagitan ng kampo ng Senado at ng mga nagpapatupad ng batas matapos lumutang ang matapang na pahayag ni NBI Director Melvin Matibag na ang “unang dapat suspendihin” ay walang iba kundi si Senate President Alan Peter Cayetano.

Ang pahayag na ito ay sinabi ni Matibag sa isinagawang press conference noong Martes nang magtanong ang media hinggil sa sinabi ni Cayetano na hindi lamang si PMaj. Gen. Mao Aplasca, hepe ng Office of the Sergeant-At Arms (OSAA), ang dapat suspendihin kundi kasama siya para patas.

Matatandaang kamakailan ay may nangyaring kontrobersiyal na insidente sa Senado kung saan napaulat na nagpaputok umano ng warning shots si Aplasca habang pinipigilan ang pagpasok ng mga tauhan ng NBI.

Bago pa man lumala ang palitan ng akusasyon, nauna nang kumilos si Ombudsman Boying Remulla na iniutos ang pagsuspinde kay Aplasca habang iniimbestigahan ang pangyayari.

Para sa marami, malinaw na senyales ito na seryoso ang gobyerno sa pagtugon sa anomang insidenteng may kinalaman sa paggamit ng armas at kapangyarihan sa loob ng isang mahalagang institusyon katulad ng Senado.

Ngunit hindi rito nagtapos ang kontrobersiya. Sa halip na humupa, lalo pang sumiklab ang bangayan matapos idiin ni Matibag ang konsepto ng “command responsibility.” Ayon sa kanya, kung may pananagutan si Aplasca bilang pinuno ng seguridad, hindi maaaring alisin sa usapan ang liderato ng Senado na direktang may kontrol at awtoridad sa operasyon ng Office of the Sergeant-at-Arms.

Mabilis namang tumugon si Cayetano. Ayon sa Senate President, wala siyang problema kung suspendihin si Aplasca habang iniimbestigahan ang insidente. Ngunit may kondisyon siya — dapat din umanong suspendihin si Matibag upang maging patas ang proseso. Para kay Cayetano, hindi maaaring isa lamang ang napag-iinitan habang ang kabilang panig ay tila hindi man lang inuusisa.

Dito ngayon umiikot ang mas malaking tanong: Sino nga ba ang tunay na may pananagutan? Ang taong nasa aktwal na operasyon? Ang nagbigay ng utos? O ang lider na may hawak ng buong institusyon? Sa mata ng publiko, hindi simpleng administrative issue ang usaping ito kundi isang mabigat na pagsubok sa integridad ng mga institusyon ng pamahalaan.

Hindi rin maikakaila na may pulitikal na kulay ang nangyayaring banggaan. Kapag ang Senado at mga ahensyang nagpapatupad ng batas ay nagharap dahil sa isang mainit na insidente, natural lamang na mabuo ang impresyon na may mas malalim na hidwaan sa likod ng mga opisyal na pahayag. Kaya naman bawat kilos at salita ng magkabilang panig ay sinusuri ngayon ng publiko.

Para sa ilang tagamasid, delikado ang naging sitwasyon sa Senado. Kung totoong may warning shots na nangyari, malinaw na maaaring mauwi ito sa mas malalang komprontasyon. Ang Senado ay hindi battle zone kundi tahanan ng paggawa ng batas. Kaya anomang insidente ng tensiyon sa loob nito ay agad nagdudulot ng pangamba sa sambayanan.

Subalit may mga naninindigan ding dapat unawain ang panig ng Senate security. Kung may mga armadong tauhan na pilit na pumapasok sa isang sensitibong lugar, bahagi ng kanilang tungkulin ang tiyaking walang mangyayaring kaguluhan o bantang pangseguridad. Sa ganitong pananaw, maaaring itinuturing ng kampo ni Aplasca na preventive measure lamang ang warning shots.

Ang problema, kapag usapin na ng armas at puwersa ng estado, hindi sapat ang paliwanag na “nag-iingat lamang.” Kailangang malinaw kung nasunod ba ang protocol, may wastong koordinasyon ba, at lehitimo ba ang naging aksiyon ng bawat panig. Ito ngayon ang inaasahang sasagutin ng mga imbestigasyon.

Habang tumatagal, lalong lumalawak ang epekto ng kontrobersiyang ito. Hindi lamang reputasyon nina Cayetano, Matibag, at Aplasca ang nakasalalay kundi pati kredibilidad ng Senado, NBI, at iba pang institusyon ng gobyerno. Kapag hindi naging malinaw ang katotohanan, mas lalalim lamang ang pagdududa ng publiko.

Sa gitna ng lahat ng ito, ang taumbayan ay naghihintay ng isang patas at walang kinikilingang imbestigasyon. Hindi sapat ang palitan ng maaanghang na salita sa media. Ang kailangan ay malinaw na ebidensiya, transparency, at pananagutan — saan mang panig ito tumama.

Sa huli, ang tunay na hamon ay hindi lamang kung sino ang dapat suspendihin. Ang mas mahalagang tanong ay kung paano mapapanatili ang respeto sa batas at sa mga institusyong inaasahang magsisilbi sa sambayanan.

Sapagkat kapag ang mga haligi mismo ng pamahalaan ang nagbabanggaan, tiwala ng publiko ang unang nasasaktan.

                                                 oOo

Para sa suhestiyon at reaksyon, mag-email sa operarioj45@gmail.com