PUNA ni JOEL O. AMONGO

ISA sa mga haligi ng isang demokratikong bansa ang pagkakaroon ng mga institusyong may kakayahang magpasya nang malaya at hindi naiimpluwensiyahan ng alinmang sangay ng pamahalaan. Kaya naman naging sentro ng usapin nito kahapon ang pagbabago sa liderato ng Senado kasunod ng pagpapatalsik sa dating Senate President na si Alan Peter Cayetano at ang pag-upo ni Sherwin Gatchalian bilang bagong pinuno ng kapulungan.

Hindi maikakaila na ang naturang pagbabago ay agad nagbunga ng samu’t saring haka-haka at pagsusuri mula sa iba’t ibang sektor. Para sa ilan, isa lamang itong normal na proseso sa loob ng Senado kung saan ang mayorya ang nagpapasya kung sino ang kanilang nais na mamuno. Ngunit para sa iba, may mas malalim na dahilan umano sa likod ng biglaang pagpapalit ng liderato.

Lalong tumindi ang mga tanong nang maganap ito kasabay ng ipinatawag na Special Session ni Pangulong Bongbong Marcos. Sa mata ng mga kritiko, tila nagkaroon ng kakaibang pagkakatugma sa tiyempo ng mga pangyayari na nagbukas ng mga espekulasyon tungkol sa tunay na layunin ng naturang sesyon.

May mga nagsasabing ang pangunahing layunin umano ng Special Session ay hindi lamang upang tugunan ang isang pambansang usapin kundi upang magkaroon ng pagkakataon ang ilang senador na muling ayusin ang balanse ng kapangyarihan sa loob ng Senado. Gayunman, mahalagang linawin na ang mga ganitong pahayag ay nananatiling mga alegasyon at opinyon hangga’t wala itong malinaw na ebidensiyang sumusuporta.

Isa sa mga pinakamadalas na ibinabatong akusasyon ay ang umano’y pagiging malapit ng bagong liderato sa Malacañang. Dahil dito, may mga sektor na nagtatanong kung mananatili bang malaya ang Senado sa pagganap ng tungkulin nitong magsilbing check and balance laban sa ehekutibong sangay ng pamahalaan.

Sa sistemang demokratiko, ang isang opisyal ay dapat suriin batay sa kanyang mga magiging desisyon at hakbang habang nasa posisyon, hindi lamang sa mga ipinupukol na akusasyon laban sa kanya.

Ang mas mahalagang usapin ay kung magpapatuloy ba ang Senado sa pagsasagawa ng mga imbestigasyon at pagdinig nang walang kinikilingan partikular sa usapin ng flood control scandal na marami sa kanila ay itinuturong nabigyan ng male-maletang pera ng 22 nang dating mga sundalo. Dito masusukat kung tunay ngang nananatili ang kalayaan ng institusyon o kung may katotohanan ang mga pangambang ibinabato ng mga kritiko.

Kabilang sa binanggit ang pangalan ng mga senador ay sina Erwin Tulfo, Tito Sotto, Chiz Escudero at Mark Villar. Binanggit din sina Pangulong Bongbong Marcos, dating Speaker Martin Romualdez na may pinakamaraming maletang naihatid ng 22 dating mga sundalo batay sa kanilang pagsisiwalat sa isinagawang press conference sa DoubleGem Events Place sa EDSA, Mandaluyong City kamakalawa.

Pinangalanan din sina dating DPWH Secretary Manuel Bonoan, DBM Secretary Amenah Pangamdaman, Comelec Chairman George Garcia at dalawang media personalities na sina Ramon Tulfo at Arnold Clavio.

Sa kasaysayan ng bansa, maraming pagkakataon nang nagkaroon ng tensyon sa pagitan ng Senado at Malacañang. Gayunpaman, ang katatagan ng institusyon ay kadalasang nasusukat sa kakayahan nitong manindigan sa mga usaping may kinalaman sa pambansang interes, kahit pa salungat ito sa kagustuhan ng administrasyon.

Kung tutuusin, hindi naman bago ang pagpapalit ng liderato sa Senado. Maraming Senate President na rin ang dumaan sa parehong proseso ng pagpapatalsik o pagpapalit dahil sa pagbabago ng suporta ng kanilang mga kasamahan. Bahagi ito ng dinamika ng pulitika at ng panloob na mekanismo ng kapulungan.

Subalit ang hamon ngayon sa bagong liderato ay kung paano nito mapatutunayan sa publiko na ang Senado ay nananatiling isang independiyenteng institusyon. Sa panahon ng mabilis na pagkalat ng impormasyon at mga alegasyon, mahalaga ang transparency at pagiging bukas sa pagsusuri ng mamamayan.

Sa huli, ang tunay na sukatan ng kasarinlan ng Senado ay hindi nakasalalay sa pangalan ng nakaupong Senate President kundi sa mga aksiyong gagawin ng buong institusyon sa mga susunod na buwan. Kung magagawa nitong magpasya nang malaya, magsagawa ng patas na pagdinig, at panagutin ang sinomang dapat managot anoman ang kanilang posisyon, mananatiling buhay ang diwa ng kasarinlan. Ngunit kung kabaligtaran ang mangyari, hindi maiiwasang magpatuloy ang mga tanong tungkol sa tunay na kalagayan ng kalayaan ng Senado sa kasalukuyang panahon.

oOo

Para sa suhestiyon at reaksyon, mag-email sa operarioj45@gmail.com.