INALMAHAN ng matataas na opisyal ng pulisya ang itinuturing nilang “ilegal, mapanganib, at pulitikadong hakbang” ng National Police Commission (NAPOLCOM) na ibalik sa puwesto si P/Lt. Gen. Jose Melencio “Tateng” Nartatez Jr. at ilan pang opisyal sa pamamagitan ng Resolution No. 2025-0531 — isang hakbang na ayon sa kanila ay tahasang lumalabag sa itinatakda ng batas, sumasakop sa kapangyarihang operasyonal ng Chief PNP, at pumapantay pa sa kapangyarihan ng Pangulo sa pagtatalaga ng mga opisyal.

Kamakailan lamang, inilipat ni Chief PNP Nicolas Torre III si Nartatez upang pamunuan ang Area Police Command sa Western Mindanao — isang galaw na itinuturing sa loob ng organisasyon bilang pagbaba mula sa dati niyang posisyon sa national headquarters.

Ayon sa mga impormante, bahagi ito ng internal reshuffle para palakasin ang pamumuno sa mga estratehikong lugar. Ngunit sa biglaang paglabas ng resolusyong ito ng Napolcom, nabalewala ang desisyong iyon at ibinalik si Nartatez sa dati niyang puwesto, na ayon sa mga kritiko ay magtatakda ng mapanganib na precedent na sisira sa kapangyarihan ng Chief PNP sa pagtatalaga ng mga opisyal.

Ang resolusyong ito, na nag-uutos ng “review at confirmation” ng Napolcom sa mga third-level police designations, ay tinutuligsa sa loob mismo ng PNP bilang ultra vires — o inilabas nang lampas sa itinakdang kapangyarihan ng Napolcom sa ilalim ng Republic Acts 6975 at 8551.

“Ito ay isang textbook case ng usurpation of authority,” ayon sa isang mataas na opisyal ng PNP na tumangging magpakilala. “Isa itong administrative issuance na sinusubukang baguhin ang batas, at kapag pinayagan, sisirain nito ang chain of command at magdudulot ng kapahamakan sa operasyon sa hinaharap.”

Sa ilalim ng R.A. 6975 na inamyendahan, hawak ng Chief PNP ang kapangyarihang magtalaga, mag-deploy, at mag-assign ng mga opisyal sa lahat ng bahagi ng organisasyon, samantalang ang mas matataas na ranggo (colonel at pataas) ay itinatakda ng Pangulo sa rekomendasyon ng Chief PNP. Wala sa batas ang nagbibigay kapangyarihan sa Napolcom na mag-confirm o mag-veto ng mga ganitong pagtatalaga.

Itinuturo ng mga legal analyst ang mga desisyon ng Korte Suprema, kabilang ang Ledesma v. Court of Appeals (1997), na nagpapatibay sa kapangyarihan ng Chief PNP na gumawa ng operational assignments nang walang panghihimasok mula sa sobrang detalyadong civilian oversight. Ang papel ng Napolcom, ayon sa kanila, ay magtakda ng pangkalahatang polisiya, qualification standards, at magsagawa ng oversight — hindi para maging kapantay na appointing authority ng PNP Chief.

“Ang NAPOLCOM ay para sa oversight at policy direction, hindi para maging operational co-commander,” diin ng isa pang source mula sa PNP. “Binabaligtad ng resolusyong ito ang prinsipyong iyon.”

Binabatikos din ng mga kritiko ang Resolution 2025-0531 dahil anila, tinatamaan nito kahit ang kapangyarihan ng Pangulo sa pamamagitan ng paglalagay ng isang subordinate commission sa pagitan ng rekomendasyon ng Chief PNP at ng pinal na pag-apruba ng Pangulo. Sa paggawa ng sapilitang hakbang na “confirmation,” pinababagal at pinupulitika ng Napolcom ang pagtatalaga sa mga kritikal na puwesto — isang prosesong dapat ay mabilis at tumutugon sa agarang pangangailangan sa seguridad.

“Hindi lang kapangyarihan ng Chief PNP ang kinakaltas dito — pati kapangyarihan ng Pangulo,” sabi ng isang legal officer mula Camp Crame. “Isa itong ahensya na pumapasok sa lugar na hindi kailanman itinakda ng Kongreso.”

Nagbabala ang mga tagaloob sa PNP na kapag nanatili ang precedent na ito, maaaring magkaroon ng mapanganib na pagkaantala sa pagtatalaga ng mga commander sa panahon ng krisis, na magpapahina sa doktrina ng command responsibility at magpapalabo sa linya ng pananagutan.

“Kung bawat pagtatalaga ng field commander ay dadaan pa sa isang collegial body, inilalagay ninyo sa alanganin ang kaligtasan ng publiko,” ayon sa isang senior officer. “Dapat nakabase ang pagpili ng commander sa pangangailangan ng operasyon, hindi sa kagustuhan sa pulitika.”

Ayon sa mga source, lumalakas ang panawagan sa loob ng PNP para hingin sa Office of the President na ideklarang void ab initio ang Resolution 2025-0531, pagtibayin ang itinatakdang chain of command sa batas, at atasan ang NAPOLCOM na manatili lamang sa ligal nitong mandato.

“Malinaw ang batas. Kung kailangang baguhin ang sistema ng pagtatalaga, dapat manggaling iyon sa Kongreso, hindi sa lihim na paglikha ng patakaran ng NAPOLCOM,” giit ng isang source.

Habang lumalalim ang kontrobersiya, ang pagbabalik sa puwesto ni Nartatez at iba pa sa ilalim ng pinagtatalunang resolusyon ay inaasahang magbubunsod hindi lamang ng mga legal na hamon kundi pati ng isang lumalaking banggaan sa pagitan ng pamunuan ng PNP at ng mga sibilyang tagapangasiwa nito.

(JOEL AMONGO)