PUNA ni JOEL O. AMONGO

SA edad na 71, marahil ay hindi na dapat iniisip ni Paulito Bayong kung saan siya makakukuha ng pambili ng pagkain kinabukasan. Ngunit sa halip na magpahinga, patuloy siyang nagtitinda ng mais sa gilid ng kalsada sa Matag-ob, Leyte upang kumita ng kahit kaunting halaga. Isang simpleng hanapbuhay para sa isang matanda ngunit nauwi umano sa kanyang pagkakahuli dahil sa pagtitinda sa lugar na sinasabing hindi awtorisado.

Ayon kay Mayor Bernie Tacoy, ipinahuli si Bayong dahil ilegal umano ang puwestong kanyang ginagamit. Bilang lokal na pamahalaan, may tungkulin ang munisipyo na ipatupad ang mga ordinansa at panatilihing maayos at ligtas ang mga pampublikong lugar. Walang sinomang nagsasabing dapat balewalain ang batas. Ngunit may tanong na kailangang iharap: Sa pagpapatupad ba ng batas, kailangan bang mawala rin ang pagkalinga sa tao?

Mahalagang malaman muna ang buong kuwento bago humatol. Anong partikular na ordinansa ang nilabag ni Bayong? May malinaw bang pagbabawal sa lugar? Nabigyan ba siya ng sapat na babala? May alternatibong puwesto bang inialok sa kanya? At bago siya ipinahuli, sinubukan ba munang kausapin at tulungang ilipat ang kanyang maliit na negosyo?

Hindi maliit na bagay ang mga tanong na ito. Sapagkat ang isang 71-anyos na nagtitinda ng mais ay hindi lamang basta “vendor” na kailangang alisin sa bangketa. Siya ay isang taong may pangangailangan, may dignidad at may karapatang maghanapbuhay. Kung may paglabag man, maaari namang pairalin ang batas nang hindi kinakailangang iparamdam sa isang matanda na ang kanyang kabuhayan ay isang krimen.

Ang tunay na sukatan ng isang pamahalaan ay hindi lamang kung gaano ito kahusay magpatupad ng ordinansa. Masusukat din ito sa paraan ng pakikitungo nito sa mga pinakamahina. Madaling manghuli ng isang matandang nagtutulak ng maliit na kariton o naglalako ng mais. Ngunit ang mas mahirap na tanong ay kung kaya rin ba ng pamahalaan na maging kasing tapang kapag malalaki, makapangyarihan at trilyong piso ang winaldas.

Sina Pangulong Bongbong Marcos, Jr. at dating Speaker Martin Romualdez ang pangunahing itinuturo sa mahigit isang trilyong pisong flood control scam na hanggang ngayon ay wala pa ring linaw kung sasampahan ba ng kaso o hindi.

Dito pumapasok ang mas malawak na usapin tungkol sa pananagutan sa gobyerno. Sa harap ng mga alegasyon hinggil sa iregularidad at maanomalyang flood control projects na umaabot sa napakalalaking halaga, natural lamang na magtanong ang publiko kung pare-pareho ba ang bilis at bagsik ng pagpapatupad ng batas sa lahat.

Hindi dapat maging batayan ang yaman, posisyon o impluwensiya upang malaman kung sino ang papanagutin. Kung ang isang mahirap na nagtitinda ay mabilis na nahaharap sa aksiyon dahil sa isang maliit na paglabag sa ordinansa, inaasahan din ng mamamayan na ang mga taong sangkot sa malalaking anomalya ay haharap sa imbestigasyon at, kung may sapat na ebidensiya, sa kaukulang kaso.

Pero kailangang maging maingat din tayo sa pananalita. Hindi sapat ang hinala o paratang upang ideklarang may nagnakaw ng bilyon-bilyon o trilyong piso. Ang bawat akusasyon ay kailangang patunayan sa pamamagitan ng ebidensiya at tamang proseso. Ang tunay na hustisya ay hindi selective outrage; ito ay patas na paglalapat ng batas sa lahat.

Ang problema, kapag nakikita ng ordinaryong mamamayan na mabilis ang kamay ng gobyerno sa maliliit na pagkakasala ngunit tila mabagal ang proseso kapag malalaki ang halagang sangkot, nabubuo ang mapanganib na pakiramdam na may dalawang klase ng hustisya: Isang mabilis para sa mahihina at isang mabagal para sa makapangyarihan.

Hindi naman hinihingi ng publiko na bigyan ng espesyal na pribilehiyo si Bayong dahil matanda siya. Ang hinihingi ay makataong pagpapatupad ng batas. Kung bawal ang kanyang puwesto, maaari siyang bigyan ng malinaw na abiso, tulungan sa paglilipat at, kung mayroon, bigyan ng alternatibong lugar kung saan maaari siyang legal na maghanapbuhay. Ang batas ay maaaring maging matatag nang hindi kailangang maging malupit.

Sapagkat sa dulo, ang isang pamahalaang tunay na naglilingkod ay hindi lamang mahusay mag-alis ng mga tindero sa gilid ng kalsada. Dapat din nitong tiyaking ang mga kalsadang iyon ay ligtas, ang mga proyekto ay maayos, ang pondo ay napupunta sa tama at ang mga taong may pananagutan sa malalaking pagkukulang ay hindi nakalulusot dahil lamang sa kanilang katayuan.

Si Lolo Paulito ay maaaring isang simpleng tindero ng mais. Ngunit ang kanyang kuwento ay nagbukas ng mas malaking tanong para sa buong bayan: Pantay ba talaga ang batas kapag ang kaharap nito ay mahirap at kapag ang kaharap naman ay makapangyarihan? Kung pareho ang batas para sa lahat, dapat pareho rin ang tapang ng gobyerno sa pagpapatupad nito—mula sa maliit na puwesto ng isang matanda hanggang sa pinakamalaking kuwestyonableng transaksyon ng estado.

oOo

Para sa suhestiyon at reaksyon mag-message sa gmail operarioj45@gmail.com.