PUNA ni JOEL O. AMONGO

MAHIGIT P63 na ang katumbas ng isang dolyar, ngunit ang mas mabigat na tanong ay kung hanggang kailan kakayanin ng mga Pilipino ang sunod-sunod na pagtaas ng presyo ng mga bilihin. Sa bawat pag-akyat ng halaga ng dolyar, nanganganib na mas mahal ang inaangkat na langis, hilaw na materyales at iba pang produkto. Noong Oktubre 23, 2026, nagtala ang piso ng panibagong record low na P63.615 kada dolyar. Hindi lamang ito usapin ng palitan ng pera; usapin ito ng kakayahan ng bawat pamilyang Pilipino na tustusan ang kanilang pang-araw-araw na pangangailangan.

Kapag humihina ang piso, hindi lamang mga negosyanteng umaangkat ng produkto ang maaaring maapektuhan. Ramdam din ito ng ordinaryong mamamayan sa pamasahe, presyo ng pagkain, gastos sa kuryente at iba pang pangunahing pangangailangan. Bagama’t hindi lahat ng pagtaas ng presyo ay direktang dulot ng palitan ng piso at dolyar, maaaring dagdagan ng mahinang piso ang gastos sa pag-aangkat at produksyon. Sa huli, ang mga mamimili ang posibleng magbayad ng dagdag na gastusin, habang ang kanilang sahod ay nananatiling kapos sa pangangailangan.

Mas nakababahala ang pinakahuling datos sa implasyon. Ayon sa Philippine Statistics Authority (PSA), umakyat sa 7.2 porsiyento ang inflation rate ng bansa noong Setyembre 2026, mula 6.1 porsyento noong Agosto. Nangangahulugan ito na mas mabilis ang pagtaas ng pangkalahatang presyo kumpara sa parehong panahon noong nakaraang taon. Kabilang sa mga pangunahing nagtulak dito ang pagkain at mga inuming hindi nakalalasing, na nagtala ng 6.7 porsiyentong implasyon, gayundin ang transportasyon at mga gastusin sa pabahay at mga kagamitan. Sa ganitong kalagayan, lalong nasusubok ang kakayahan ng mga pamilyang pagkasyahin ang kanilang kinikita.

Para sa mga manggagawang sumasahod ng minimum, mga pamilyang umaasa sa iisang breadwinner, at maliliit na negosyanteng hirap makipagsabayan sa tumataas na gastos, ang bawat piso ay mahalaga. Ang perang dating sapat para sa isang linggong pamamalengke ay maaaring hindi na makabili ng parehong dami ng pagkain ngayon. Kapag pinili ng isang pamilya ang pagbili ng bigas at ulam, maaaring mabawasan ang nakalaan para sa gamot, pamasahe o pag-aaral ng mga anak. Hindi ito simpleng usapin ng pagtitipid; ito ay araw-araw na pagpili kung aling pangangailangan ang kailangang ipagpaliban.

Ano naman ang ginagawa ng administrasyon ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr., upang maibsan ang suliraning ito? Noong Oktubre 15, sinabi ng Malacañang na pinag-aaralan nito ang karagdagang mga hakbang upang mapagaan ang epekto ng patuloy na paghina ng piso. Kabilang sa mga salik na binanggit ng Palasyo ang krisis sa Gitnang Silangan at ang epekto ng El Niño sa mga magsasaka at mangingisda. Mahalaga ang pagkilala sa mga panlabas at lokal na dahilan ng problema, ngunit hindi sapat ang pag-aaral lamang. Ang publiko ay nangangailangan ng malinaw na plano, tiyak na iskedyul ng pagpapatupad at kongkretong resulta na mararamdaman sa kanilang mga tahanan.

Sa usapin ng pagkain, iniulat ng Department of Agriculture na nagpapatupad ito ng mga hakbang upang patatagin ang suplay at presyo ng mga pangunahing bilihin, kabilang ang pag-aangkat kung kinakailangan at pagbibigay ng tulong sa mga magsasaka, mangingisda at agricultural truckers. Gayunman, nararapat na tiyakin ng pamahalaan na ang mga hakbang na ito ay hindi lamang magpaparami ng suplay, kundi tunay ring makapagpapababa o makapipigil sa labis na pagtaas ng presyo sa mga pamilihan. Dapat ding bantayan ang mga posibleng epekto ng pag-aangkat sa lokal na produksyon at kabuhayan ng mga magsasaka. Ang tunay na tagumpay ay hindi lamang nasusukat sa dami ng produktong dumating, kundi sa presyong kayang bayaran ng mamamayan.

May papel din ang Bangko Sentral ng Pilipinas sa pagpigil sa paglala ng implasyon. Noong Oktubre 23, itinaas nito ang target reverse repurchase rate ng 50 basis points sa 5.50 porsiyento upang makatulong na pigilan ang paglawak ng mga presyur sa presyo. Maaari itong makatulong sa pagkontrol ng implasyon, ngunit may kaakibat ding panganib na tumaas ang gastos sa pangungutang para sa mga negosyo at mamimili. Hindi rin kayang solusyunan ng patakarang pananalapi lamang ang lahat ng problemang may kinalaman sa suplay ng pagkain, langis, transportasyon at sahod. Kaya kailangan ang koordinasyon ng pamahalaan, mga ahensyang pang-ekonomiya at mga sektor na direktang apektado.

Higit sa lahat, kailangang tiyakin ng administrasyon na ang anomang ayuda, subsidiya at programang pangkabuhayan ay mabilis na nakararating sa mga higit na nangangailangan. Dapat maging malinaw kung sino ang makatatanggap, magkano ang matatanggap, kailan ito ipamamahagi at paano masisiguro na walang mapag-iiwanan. Kailangan ding palakasin ang lokal na produksyon ng pagkain, pagbutihin ang transportasyon mula bukid patungo sa pamilihan, at panagutin ang sinomang mapatutunayang nagsasamantala sa krisis sa pamamagitan ng ilegal na pagmamanipula ng presyo. Hindi sapat ang panandaliang ayuda kung patuloy namang lumalaki ang agwat sa pagitan ng sahod at gastusin. Ang mga Pilipino ay nangangailangan hindi lamang ng pansamantalang ginhawa, kundi ng pangmatagalang seguridad sa pagkain at kabuhayan.

Sa huli, ang tanong ay hindi lamang kung aabot pa sa mas mataas na antas ang palitan ng piso at dolyar, kundi kung hanggang kailan makapagtitiis ang mga Pilipino sa bigat ng kanilang pang-araw-araw na gastusin. Hindi hawak ng administrasyon ang lahat ng puwersang nakaaapekto sa pandaigdigang ekonomiya, ngunit may pananagutan itong gumawa ng maagap, makatarungan at epektibong mga hakbang upang maprotektahan ang mamamayan. Kailangang sukatin ang mga programa hindi sa dami ng anunsyo o pangako, kundi sa aktuwal na pagbabago sa presyo ng pagkain, halaga ng pamasahe, kakayahang bumili at kalidad ng buhay ng bawat pamilya. Sapagkat habang patuloy na tumataas ang presyo at hindi sumasabay ang kita, ang pinakamabigat na pasanin ay hindi lamang ang paghina ng piso—kundi ang unti-unting pagkawala ng kakayahan ng karaniwang Pilipino na mabuhay nang may dignidad. Hanggang kailan sila maghihigpit ng sinturon bago maramdaman ang tunay na ginhawa? oOo

Para sa suhestiyon at reaksyon, mag-email sa operarioj45@gmail.com.