PUNA ni JOEL O. AMONGO
MALAKING usapin ngayon ang inilaan ng administrasyong Marcos na P22.9 bilyong halaga para sa pag-host ng Pilipinas sa ASEAN Summit 2026. Hindi maikakaila na mahalaga ang pagiging punong-abala ng ating bansa sa ganitong kalaking pagtitipon ng mga lider ng Timog-Silangang Asya. Isa itong pagkakataon upang maipakita ang kakayahan ng Pilipinas sa larangan ng diplomasya, kalakalan at ugnayang panlabas. Subalit sa kabila ng kahalagahang ito, hindi maiiwasang magtanong ang taumbayan: Kailangan bang gumastos ng ganito kalaki para lamang maging matagumpay ang isang international gathering? At higit sa lahat, ano ang konkretong kapalit nito para sa ordinaryong mamamayang Pilipino?
Kung ikukumpara sa mga nakaraang administrasyon, kapansin-pansin ang laki ng pondong inilaan ngayon. Noong panahon ni dating Pangulong Rodrigo Duterte, iniulat na P3.79 bilyon lamang ang aktuwal na nagastos sa hosting noong 2017, samantalang umaabot sa P22.9 bilyon ang kabuuang alokasyon para sa ASEAN 2026 sa ilalim ni Pangulong Ferdinand Marcos Jr. Gayunman, kailangang linawin na magkaiba ang aktuwal na nagastos at kabuuang pondong inilaan, kaya hindi dapat basta-basta ituring na magkaparehong batayan ang dalawang halaga. Ngunit kahit isaalang-alang ang pagkakaibang ito, nararapat lamang na ipaliwanag ng pamahalaan kung bakit kinakailangan ang napakalaking alokasyon at kung paano masisiguro na bawat pisong gagastusin ay may katumbas na pakinabang sa bansa.
Hindi sapat na sabihing naging matagumpay ang summit dahil maayos ang mga venue, maganda ang mga kalsadang dinaraanan ng mga delegado, at naging maaliwalas ang mga lugar na kanilang pinuntahan. Ang tunay na sukatan ng tagumpay ay kung may maiiwang pangmatagalang benepisyo ang naturang pagtitipon. May mga bagong kasunduang pangkalakalan ba na magbubukas ng mas maraming trabaho? May mga dayuhang kumpanyang mahihikayat na mamuhunan sa Pilipinas? May mga programang magpapalakas sa lokal na negosyo, turismo at industriya? Kung wala namang malinaw at nasusukat na resulta, baka ang matira lamang sa alaala ng publiko ay ang napakalaking halagang inilabas ng gobyerno para sa ilang araw na pagtitipon.
Mas lalong nagiging sensitibo ang usaping ito dahil patuloy na hinaharap ng bansa ang mga problemang pang-ekonomiya, kabilang ang mataas na presyo ng mga bilihin, kahirapan, kakulangan ng oportunidad sa trabaho at pangangailangang makahikayat ng mas maraming mamumuhunan. Sa panahong kailangang-kailangan ng Pilipinas ang tiwala ng mga lokal at dayuhang investors, mahalagang maipakita ng administrasyong Marcos na maayos, transparent at responsable ang pamamahala nito sa kaban ng bayan. Hindi sapat ang magagandang presentasyon sa harap ng mga dayuhang bisita kung nananatili namang mabigat ang mga suliraning nararanasan ng mga Pilipino. Ang tiwala ng mga investor ay hindi lamang nakukuha sa magagarbong pagtitipon kundi higit sa lahat sa matatag na institusyon, maayos na pamamalakad, patas na pagpapatupad ng batas at malinaw na paglaban sa korupsyon.
Hindi rin dapat kalimutan ang kontrobersiya sa mga flood control projects na bilyon-bilyong piso ang sangkot at umabot sa mahigit isang trilyong piso ang kabuuang pondong iniuugnay sa mga proyektong pang-imprastraktura sa loob ng ilang taon. Hanggang ngayon, patuloy na hinihingi ng publiko ang malinaw na resulta ng mga imbestigasyon at pananagutan ng mga opisyal, kontratista at iba pang indibidwal na mapatutunayang sangkot sa anomang iregularidad. Nakalulungkot isipin na napakalaki ng pondong inilaan para sa mga proyektong dapat sana’y proteksiyon ng mamamayan laban sa baha, ngunit marami pa ring komunidad ang nakararanas ng matinding pagbaha tuwing may malakas na ulan. Kung tunay na seryoso ang pamahalaan sa paglilinis ng sistema, dapat walang pinipiling pangalan o posisyon ang imbestigasyon at walang sinomang dapat makaligtas sa pananagutan kapag napatunayang lumabag sa batas.
Sa huli, hindi naman masamang mag-host ang Pilipinas ng ASEAN Summit at hindi rin masamang gumastos para sa karangalan at kapakinabangan ng bansa. Ang hindi katanggap-tanggap ay kung magiging dahilan lamang ito upang maglabas ng napakalaking pondo nang walang malinaw na sukatan ng resulta at pananagutan. Dapat ilabas sa publiko ang detalyadong breakdown ng P22.9 bilyong alokasyon, ang aktuwal na nagastos ng bawat ahensiya, ang mga kontratang pinasok at ang mga proyektong maiiwan pagkatapos ng summit. Handa rin dapat ang pamahalaan sa masusing pagsusuri ng Commission on Audit. Sapagkat ang tunay na tagumpay ng pamumuno ay hindi nasusukat sa dami ng mga delegadong dumating, sa ganda ng mga venue o sa karangyaang ipinakita sa mundo. Nasusukat ito sa kung gumanda ba ang buhay ng mga Pilipino, lumakas ba ang ekonomiya at nagamit ba nang tama ang perang nagmula sa buwis ng taumbayan. Sa P22.9 bilyong inilaan, nararapat lamang itanong: Ano ang napala ng Pilipinas, at paano ito mararamdaman ng bawat Pilipino?
oOo
Para sa suhestiyon at reaksyon, mag-email sa operarioj45@gmail.com
28 