PUNA ni JOEL O. AMONGO

SA unang araw pa lamang ng paglilitis sa impeachment, agad nang sumiklab ang mainit na usapin tungkol sa umano’y paglabag sa Konstitusyon kaugnay ng pagpili ng mayoryang senador kay Senador Chiz Escudero bilang presiding officer. Marami ang nagtanong kung bakit kinailangan pang magkaroon ng botohan gayong ayon sa ilang legal na pananaw, dapat umanong awtomatikong ang Senate President na si Win Gatchalian ang mangangasiwa sa proseso.

Ang kontrobersiya ay hindi lamang nakasentro sa teknikalidad ng batas kundi pati na rin sa simbolismo ng liderato sa Senado. Sa mata ng mga kritiko, ang pag-upo ni Escudero bilang presiding officer ay nagbigay ng impresyong tila isinantabi ang awtoridad ng kasalukuyang Senate President.

Lalong umingay ang usapan sa social media nang mapansin ng mga netizen na si Gatchalian ay nakaupo lamang sa tabi ng upuan ni Escudero habang isinasagawa ang impeachment proceedings. Para sa ilan, nagmukha umano siyang “dekorasyon” sa isang sesyong dapat sana’y pinamumunuan niya bilang pinuno ng Senado.

May mga komentong nagsasabing kung hindi rin lamang siya ang uupong presiding officer, sana raw ay hindi na niya tinanggap ang posisyon bilang Senate President. Bagama’t emosyonal ang ganitong pahayag, malinaw na ipinakikita nito ang pagkadismaya ng ilang mamamayan sa naging takbo ng unang araw ng paglilitis.

Gayunman, may mga senador at tagasuporta rin ng naging desisyon na nagsasabing may kapangyarihan ang Senado bilang impeachment court, na pumili ng presiding officer batay sa interpretasyon ng kanilang mga tuntunin. Para sa kanila, hindi ito usapin ng paglapastangan sa Konstitusyon kundi ng paggamit ng kapangyarihang nakapaloob sa mga alituntunin ng Senado.

Ngunit dito mismo umiikot ang sentro ng debate: alin ang mas dapat manaig—ang nakasanayang interpretasyon ng Konstitusyon o ang internal na tuntunin ng impeachment court? Kapag magkaiba ang pagbasa sa batas, natural lamang na magkaroon ng pagtatalo at pagdududa ang publiko.

Ang mas nakababahala ay ang posibilidad na ang procedural issue na ito ang maging unang mantsa sa kredibilidad ng buong impeachment trial. Sa mga kasong kasingbigat nito, mahalaga na ang bawat hakbang ay malinaw, walang bahid ng pagdududa, at madaling maipaliwanag sa taumbayan.

Hindi maikakaila na ang imahe ng Senado ay nakasalalay sa paraan ng paghawak nito sa proseso. Kapag nagkaroon ng impresyon na may nililihis o binabago sa nakasanayan, mabilis na nawawala ang tiwala ng publiko, gaano man katibay ang legal na depensa ng mga sangkot.

Sa kabilang banda, hindi rin dapat agad husgahan na may paglabag na nga sa Konstitusyon hangga’t hindi ito nasusuri nang maayos ng mga eksperto at ng mga institusyong may kapangyarihang magbigay ng pinal na interpretasyon. Ang mga opinyon sa social media, bagama’t mahalagang sukatan ng sentimyento ng bayan, ay hindi kapalit ng masusing pagsusuring legal.

Subalit may mahalagang aral dito: sa panahon ng matinding pagkakahati ng opinyon, ang mga lider ng Senado ay kailangang maging mas maingat sa mga desisyong maaaring magbigay ng impresyon ng paglabag o pagtabi sa institusyonal na proseso. Minsan, ang hitsura ng isang desisyon ay kasinghalaga ng legalidad nito.

May mga abogadong nagsasabing kung sa unang araw pa lamang ng impeachment ay may paglabag na sa Konstitusyon, ang buong proseso nito ay maaaring maging walang bisa o void.

Ang impeachment ay hindi simpleng labanan ng mga politiko. Isa itong prosesong sinusubaybayan ng buong bansa at nagsisilbing pagsubok sa tibay ng ating mga demokratikong institusyon. Kaya’t anomang hakbang na magdudulot ng pagdududa ay agad na nagiging malaking usapin.

Sa huli, ang pinakamahalagang tanong ay hindi lamang kung sino ang dapat umupong presiding officer. Ang mas mahalagang usapin ay kung mapapanatili ba ng Senado ang tiwala ng publiko na ang impeachment trial ay isasagawa nang patas, malinaw, at tunay na naaayon sa diwa ng Konstitusyon. Sapagkat kapag nawala ang tiwala ng taumbayan, kahit anong legal na paliwanag ay maaaring hindi na sapat upang maibalik ito.

oOo

Para sa suhestiyon at reaksyon, mag-email sa operarioj45@gmail.com.