PUNA ni JOEL O. AMONGO

MULING nagngingitngit sa galit ang maraming Pilipino habang walang humpay ang pag-ulan at sunod-sunod na pagbaha sa iba’t ibang bahagi ng Metro Manila at mga karatig-lalawigan. Sa bawat kalsadang nilulubog ng baha, bawat tahanang pinapasok ng tubig, at bawat pamilyang napipilitang lumikas, muling bumabalik ang isang tanong: Nasaan ang mga proyektong dapat sana’y pumipigil sa ganitong kalaking pagbaha?

Taon-taon ay bilyun-bilyong piso ang inilalaan ng pamahalaan para sa mga flood control at iba pang imprastrakturang pangontra sa baha. Ngunit sa tuwing dumarating ang malalakas na pag-ulan, tila paulit-ulit pa rin ang eksena—baradong mga kalsada, umaapaw na mga ilog at estero, stranded na mga motorista, kanseladong biyahe, at mga residenteng walang magawa kundi hintaying humupa ang tubig.

Mas masakit para sa ordinaryong mamamayan ang isipin na ang perang inilaan para protektahan sila laban sa baha ay mula rin sa kanilang buwis. Hindi ito perang basta pinulot lamang sa lansangan. Ito ay perang pinaghirapan ng mga manggagawa, negosyante at bawat Pilipinong nag-aambag sa kaban ng bayan. Kaya kapag may alegasyong may pondong nawaldas, nadaya o napunta sa maling kamay, hindi lamang pera ang usapin—kaligtasan at buhay ng tao ang nakataya.

Dito lalong sumisiklab ang galit ng publiko. Dahil habang may mga opisyal at negosyanteng maaaring masangkot sa kontrobersiya, ang karaniwang mga Pilipino naman ang direktang humaharap sa baha. Sila ang nagtutulak ng motorsiklong namatayan ng makina. Sila ang sumasakay sa jeep na hindi na makausad. Sila ang naglilipat ng mga gamit sa mataas na bahagi ng bahay. At sila rin ang nangangamba kung paano muling magsisimula kapag inanod ng baha ang kaunting ari-ariang pinaghirapan nila.

Hindi rin sapat na sabihin na likas na kalamidad lamang ang baha. Totoo, hindi kayang kontrolin ng tao ang dami ng ulan o ang pagdating ng bagyo. Ngunit may malaking bahagi ng problema na maaaring tugunan sa pamamagitan ng maayos na pagpaplano, wastong drainage system, regular na maintenance, tamang urban planning at mga flood control project na tunay na gumagana. Kung may pondong inilaan para rito, nararapat lamang na makita ng taumbayan ang resulta.

Kaya naman bawat pagtaas ng tubig ngayon ay parang muling nagbubukas ng sugat ng publiko. Habang nakikita ng mga Pilipino ang baha sa kanilang paligid, hindi maiiwasang itanong kung naging epektibo ba ang mga proyektong pinondohan ng bayan. Kung may mga proyektong hindi natapos, substandard, overpriced o hindi naman talaga nakatulong sa pagbaha, dapat itong siyasatin nang walang kinikilingan.

Hindi dapat maging dahilan ang pulitika para matabunan ang katotohanan. Kung may sangkot, sino man ang pangalan o posisyon, dapat managot kapag napatunayang lumabag sa batas. Kung may alegasyon, dapat itong imbestigahan. Kung may ebidensiya, dapat itong ilabas at suriin. At kung walang sapat na ebidensiya, dapat ding pairalin ang due process. Ang laban dito ay hindi dapat tungkol sa kampihan; dapat itong tungkol sa pananagutan.

Dahil ang tunay na sukatan ng isang flood control project ay hindi ang kapal ng dokumento, laki ng budget, o dami ng seremonyang groundbreaking. Ang tunay na sukatan ay kung kapag bumuhos ang ulan, ligtas ba ang mga tao? Hindi ba agad lumulubog ang mga komunidad? Nakadaraan ba ang mga sasakyan? Napoprotektahan ba ang kabuhayan? Kung bilyun-bilyon ang ginastos ngunit pareho pa rin ang problema, may karapatan ang publiko na humingi ng malinaw na paliwanag.

Sa huli, hindi lamang tubig-ulan ang patuloy na tumataas. Tumataas din ang pagkadismaya ng isang sambayanang sawang-sawa nang makarinig ng mga pangakong paulit-ulit ngunit tila hindi nararamdaman sa kanilang buhay. Ang baha ay maaaring humupa pagdating ng araw, ngunit ang tanong ng taumbayan ay mananatili: Saan napunta ang perang dapat sana’y naging proteksyon natin laban sa baha?

At marahil ito ang pinakamahalagang mensahe sa mga kinauukulan: Huwag hintaying tuluyang mapuno ng galit ang isang bayan bago kumilos. Sa bawat pagbaha, may pamilyang nawawalan ng kita, may estudyanteng hindi nakapapasok, may manggagawang hindi nakararating sa trabaho, at may buhay na nalalagay sa panganib. Ang flood control ay hindi simpleng proyekto sa papel—ito ay responsibilidad sa buhay ng tao. Kung may nagnakaw, managot. Kung may nagpabaya, managot. At kung may pondong inilaan para sa bayan, tiyaking ang pakinabang nito ay tunay na bumabalik sa bayan.

oOo

Para sa suhestiyon at reaksyon, mag-email sa operarioj45@gmail.com.