PUNA ni JOEL O. AMONGO

MAY mga pagkakataong ang isang testigo ay ipinatatawag upang magdagdag ng bigat sa isang kaso. Ngunit may pagkakataon ding ang mismong testigong inaasahang magpapabigat sa panig ng prosekusyon ang nagbubukas ng panibagong mga tanong. Ganito ang naging eksena nang humarap sa impeachment court si Davao City Mayor Sebastian “Baste” Duterte bilang hostile witness laban sa kanyang kapatid na si Vice President Sara Duterte.

Mula pa lamang sa deklarasyon na hostile witness si Baste, malinaw nang magiging kakaiba ang takbo ng pagtatanong. Pinayagan ang prosekusyon na gumamit ng leading questions matapos ituring ng impeachment court na naitatag ang adverse interest ng alkalde. Ngunit habang umuusad ang hearing, hindi lahat ng sagot ay tila umaayon sa direksyong nais tahakin ng mga nagtatanong.

Isa sa pinakamahalagang punto sa testimonya ni Baste ang kanyang paulit-ulit na pahayag na wala siyang personal na kaalaman tungkol sa GenCorp bago ito naging bahagi ng impeachment proceedings. Kinumpirma niyang may 19 kontrata ang Davao City government sa kompanya, ngunit sinabi rin niyang hindi niya personal na sinuri ang lahat ng dokumento at dumaan ang procurement process sa mga kinauukulang tanggapan.

At dito naging kapansin-pansin ang isang sagot na maaaring gamitin ng magkabilang panig sa kanilang argumento. Nang tanungin kung papayagan ba niyang makakuha ng kontrata ang GenCorp kung alam niyang stockholder dito ang kanyang kapatid, simple ang sagot ni Baste: “I would not allow it.” Ibig sabihin, hindi niya ipinagtanggol ang mismong sitwasyon kung alam niya ang umano’y conflict of interest; ang kanyang depensa ay wala siyang alam tungkol dito noong nangyari ang mga kontrata.

Mas lalo pang naging komplikado ang kuwento nang sabihin ni Baste na hindi humingi sa kanya si Sara ng pabor o special treatment para sa GenCorp. Sa isang impeachment trial na nakasentro sa mabibigat na alegasyon, ang ganitong sagot mula mismo sa isang testigong inilatag ng prosekusyon ay hindi basta-basta maaaring balewalain. Hindi nito awtomatikong pinawawalang-bisa ang ibang ebidensya, ngunit malinaw na naglalagay ito ng karagdagang tanong sa dapat patunayan ng prosekusyon.

Hindi rin nakaligtas ang mismong linya ng pagtatanong sa interbensyon ng senator-judges. Paulit-ulit na pinaalalahanan ni Presiding Officer Chiz Escudero ang prosekusyon na kailangang iugnay ang mga tanong sa artikulo ng impeachment at hindi gawing parang si Baste ang mismong respondent. Sa isang punto, sinabi niyang, “The witness is not the one on trial here.”

Maging ang ilang senador ay nagtanong tungkol sa praktikal na tungkulin ng isang mayor at kung hanggang saan ang personal na obligasyon nitong suriin ang bawat dokumentong dumaraan sa pamahalaang lungsod. Lumitaw rin ang usapin ng Arias doctrine, na may kinalaman sa pag-asa ng isang head of office sa mga subordinate na gumagawa ng regular na trabaho sa ilalim ng kanilang responsibilidad.

Kung gayon, nag-backfire ba ang pagpapatawag kay Baste? Iyan ay hindi dapat agad ituring na isang napatunayang konklusyon. Ngunit masasabi na ang testimonya ay hindi naging simpleng “gotcha moment” para sa prosekusyon. Sa halip na isang testigong magbibigay ng tuwirang patunay sa inaasahang direksiyon, lumitaw ang isang witness na naglatag ng sariling bersiyon ng kanyang kaalaman at kawalan ng kaalaman—at dahil dito, mas naging komplikado ang mga tanong na kailangang sagutin ng impeachment court.

Samantala, hindi rin naging magaan ang araw para sa prosekusyon sa ibang aspeto ng paglilitis. Ibinasura ng impeachment court ang 104-item request for admission na may kaugnayan sa bank at tax records ni Vice President Sara Duterte, at iginiit ng presiding officer na hindi maaaring ilipat sa respondent ang burden of proof sa pamamagitan lamang ng request for admission. Pinayuhan din ang prosekusyon sa usapin ng timing ng nais nitong testimonya ni dating Senador Antonio Trillanes.

Sa huli, ang tunay na labanan sa impeachment trial ay hindi kung sino ang mas malakas magsalita, sino ang mas sikat na witness, o sino ang mas nakakuha ng headline. Ang tanong ay kung maikakabit ng prosekusyon ang bawat alegasyon sa sapat at kapani-paniwalang ebidensiya. At sa pagharap ni Baste Duterte sa Senado, isang bagay ang malinaw: ang witness na ipinatawag upang maging sandata ay maaari ring maging salamin na magpapakita kung gaano kalakas—o kung gaano karami pa ang kailangang patunayan—ng mismong kaso.

oOo

Para sa suhestiyon at reaksyon, mag-email sa operarioj45@gmail.com