On The Level ni JUNEX DORONIO

HINDI libre ang hustisya—lalo na kung ito’y pinatatagal.

Sa kasalukuyang impeachment trial kay Vice President Sara Duterte, bawat araw ng pagkaantala ay may katumbas na gastos na pinapasan ng taumbayan.

Mayroon nang nakalaang hindi bababa sa P26 milyon ang Senado mula sa continuing appropriations sa ilalim ng 2025 General Appropriations Act upang tustusan ang paglilitis.

Ngunit bago pa man pormal na magsimula ang trial, tinatayang P500,000 na agad ang nagastos nang i-transmit ang articles of impeachment.

Ang mas malaking tanong: Magkano ang ginagastos habang tumatakbo ang proseso?

Walang opisyal na daily breakdown na inilalabas ang Senado sa puntong ito.

Gayunman, batay sa historical estimates at operational costs ng nakaraang impeachment proceedings, karaniwang umaabot sa milyon-milyong piso kada araw ang ginagastos para sa plenary sessions, staff support, seguridad, at teknikal na operasyon.

Ibig sabihin, habang tumatagal ang paglilitis, tuloy-tuloy ang pag-agos ng pondo—pera ng taumbayan.

Kung tatagal ang trial nang 30 hanggang 60 araw, madaling umabot sa daan-daang milyong piso ang kabuuang gastos.

Ito ang realidad na hindi dapat ipagsawalang-bahala. Ang bawat araw ng delay ay hindi lamang isyu ng oras, kundi isyu ng prayoridad.

Hindi natin kinukwestyon ang due process. Ang bawat panig ay dapat marinig, at ang ebidensya ay dapat timbangin nang maingat.

Ngunit ang pagiging makatarungan ay hindi dapat gawing dahilan para sa pagiging mabagal.

Kaya malinaw ang panawagan: Pabilisin ang proseso nang hindi isinasakripisyo ang katotohanan.

Nasa kamay ng senator-judges ang bigat ng responsibilidad.

Sa loob ng impeachment court, sila ay mga hukom—hindi politiko. Ang kanilang dapat sundin ay ebidensya, hindi impluwensya; katuwiran, hindi kapritso; konsensya, hindi utang na loob.

Bawat walang saysay na mosyon, bawat paulit-ulit na teknikalidad, bawat pagpapaliban na walang sapat na dahilan ay may katumbas na gastos.

At sa bawat pisong iyon, ang tunay na talo ay ang ordinaryong Pilipino—ang nagbabayad ng buwis at umaasang ang kanilang pamahalaan ay kikilos nang may disiplina at malasakit.

Ang impeachment ay hindi entablado para sa grandstanding o pagpapakitang-gilas. Ito ay sagradong proseso upang alamin ang katotohanan at maglabas ng malinaw na hatol—mabilis, patas, at may paninindigan.

Kung may sapat na ebidensya, magpasya. Kung kulang, ibasura. Ngunit huwag hayaang maging bihag ng pulitika ang hustisya.

Sa huli, ang tanong ay hindi lamang kung sino ang mananagot. Kundi kung ang Senado ba ay mananatiling tapat sa kanyang tungkulin—na pairalin ang hustisya nang may talino, bilis, at konsensya.

Dahil habang tumatagal ang paglilitis, hindi lamang pera ang nauubos.

Pati tiwala ng bayan.