PUNA ni JOEL O. AMONGO

MAY isang tanong na lalong umiinit habang nagpapatuloy ang impeachment trial kay Vice President Sara Duterte: Ang usapin ba sa 16 na boto ay simpleng legal na paglilinaw, o may pagtatangkang baguhin ang mismong batayan ng Konstitusyon? Para sa ilang Pilipino, nagmumukhang ipinagpipilitan ng magkapatid na sina Senador Erwin at Senador Raffy Tulfo ang isang interpretasyon na maaaring magpababa sa bilang ng boto para sa conviction. Ngunit sa puntong ito, mahalagang paghiwalayin ang hinala ng publiko sa mga bagay na aktuwal na naitala sa impeachment court.

Ang malinaw sa Saligang Batas ay nakasaad sa Article XI, Section 3(6) na walang sinomang impeached official ang maaaring ma-convict nang walang concurrence ng two-thirds ng lahat ng miyembro ng Senado. Dahil 24 ang constitutionally fixed na bilang ng mga senador, ang dalawang-katlo ay 16. Ito rin ang naging batayan ni Presiding Officer Francis “Chiz” Escudero nang magpasya siya noong Hulyo na 16 na boto ang kailangan upang ma-convict ang Vice President.

Dito nagsimula ang kontrobersiya. Itinaas ni Senator-judge Erwin Tulfo ang tanong kung dapat bang manatili sa 24 ang denominator kahit may mga senator-judge na hindi nakadadalo o hindi makalahok sa impeachment proceedings. Ayon mismo kay Tulfo, hindi raw layunin ng kanyang tanong na “babaan ang threshold,” kundi linawin kung dapat bang isama sa bilang ang mga miyembrong hindi makadalo o hindi makaboto.

Sa madaling salita, hindi simpleng tanong na “16 ba o mas mababa?” ang nakahain sa impeachment court. Ang mas malalim na tanong ay: Ano ang eksaktong kahulugan ng “all the Members of the Senate” kapag may mga senador na absent, naka-leave, detained o sa ibang dahilan ay hindi makalahok? Iyan ang dahilan kung bakit hindi basta-basta maaaring sabihin na ang anomang pagtalakay sa threshold ay awtomatikong paglabag sa Konstitusyon.

Gayunman, naiintindihan kung bakit nag-aalala ang publiko. Kapag binago ang denominator, natural na magbabago rin ang mathematical requirement para sa two-thirds. May mga legal analyst na naglatag ng posibilidad na kung mas maliit ang bilang ng mga senator na ituturing na aktibo at kwalipikadong lumahok, maaari ring bumaba ang bilang na kailangan para sa conviction. Halimbawa, sinabi ni law professor Howard Calleja na maaaring maging 13 ang threshold kung 20 senador lamang ang ituturing na aktibo at eligible. Ngunit ito ay isang legal interpretation na pinagtatalunan, hindi pa isang pinal na hatol ng hukuman.

At dito pumapasok ang pinakamahalagang prinsipyo: Hindi sapat na sabihing “bawasan natin ang boto” dahil lamang mas madaling makamit ang conviction. Kung ang layunin ay sundin ang Konstitusyon, kailangang malinaw kung saan ibinabatay ang bagong computation. Kung 16 ang itinatakda ng Konstitusyon ayon sa full membership ng Senado, dapat maipaliwanag kung bakit maaaring magbago iyon. Kung hindi naman, ang posisyon ay dapat ibatay sa mga aktwal na makalalahok, kailangan ding maipakita ang malinaw na constitutional at legal basis.

Maging ang impeachment court ay hindi itinuring na simpleng usapin lamang ang kontrobersiya. Nagpasya itong humingi ng pananaw mula sa mga retired Supreme Court justices at constitutional experts bilang amici curiae. Kabilang sa inimbitahan sina dating Chief Justices Artemio Panganiban at Reynato Puno at dating Associate Justice Adolfo Azcuna, habang si dating Chief Justice Hilario Davide Jr. ay magsusumite ng legal memorandum.

May isa pang komplikasyon: Ayon sa impeachment court, maaaring kailanganin pang bumoto ang mga senator-judge hindi lamang kung babaligtarin ang naunang “hard 16” ruling, kundi kung ano mismo ang magiging bagong computation sakaling ma-reverse ito. Ibig sabihin, hindi awtomatikong nangangahulugan na kapag binuksan ang usapin ng 16 ay mayroon nang tiyak na kapalit na bilang.

Kaya ang tunay na dapat bantayan ng publiko ay hindi lamang kung 16, 15, 14 o ibang numero ang lalabas sa huli. Mas mahalaga ang paliwanag kung paano ito nakuha, anong probisyon ng Konstitusyon ang ginamit, anong jurisprudence ang pinagbatayan, at kung pareho ba ang pamantayang ito sa mga susunod na impeachment cases. Sapagkat kapag ang mathematical formula ng isang constitutional requirement ay nabago, ang tanong ay hindi lamang tungkol kay Vice President Sara Duterte kundi tungkol sa magiging precedent nito sa mga susunod na panahon.

Sa huli, maaaring magkaiba ang pananaw ng mga Pilipino sa usaping ito. May mga naniniwalang ang pagtatangkang baguhin ang voting base ay maaaring magmukhang paraan upang mapadali ang conviction; may iba namang naniniwalang kailangang linawin ang constitutional phrase na “all the Members of the Senate” dahil may mga senator-judge na hindi nakalalahok. Ang mahalaga ay huwag unahan ng hinala ang legal na proseso. Sa isang impeachment na may napakalaking implikasyon sa bansa, ang pinakamabigat na tanong ay hindi kung sino ang makikinabang sa isang numero—kundi kung ang numerong iyon ay tunay na naaayon sa Saligang Batas.

oOo

Para sa suhestiyon at reaksyon, mag-email sa operarioj45@gmail.com.