PUNA ni JOEL O. AMONGO

HINDI na maaaring ituring na karaniwang pagbaha lamang ang nararanasan ngayon sa maraming bahagi ng bansa. Umabot na sa 178 local government units o LGUs ang nagdeklara ng State of Calamity dahil sa lawak at tindi ng epekto ng patuloy na pag-ulan, pagbaha at mga bagyong tumama sa bansa. Sa ganitong bilang, malinaw na hindi na lamang iilang komunidad ang nangangailangan ng agarang tulong kundi napakaraming pamilyang nawalan ng tahanan, kabuhayan at kapanatagan.

Ang State of Calamity ay hindi simpleng deklarasyon na inilalagay lamang sa papel. Ito ay pagkilala ng lokal na pamahalaan na umabot na sa puntong hindi na sapat ang karaniwang kakayahan at pondo upang tugunan ang pinsala. Kasabay nito ang pangangailangan para sa mas mabilis na pagresponde, relief assistance, evacuation, medical services at iba pang kinakailangang suporta para sa mga biktima.

Sa bawat likod ng bilang na 178 ay may kuwento ng isang pamilyang nagmamadaling lumikas habang tumataas ang tubig, isang tindahang isinara dahil sa baha, isang magsasakang nakitang inaanod ang kanyang pinagkakakitaan at isang manggagawang hindi makapasok sa trabaho dahil hindi madaanan ang mga kalsada. Kaya hindi dapat maging ordinaryong numero lamang ang 178 LGUs. Bawat isa ay kumakatawan sa libo-libong Pilipinong nangangailangan ng konkretong aksyon.

Mas nakababahala dahil ayon sa Office of Civil Defense, milyon-milyong indibidwal na ang naapektuhan ng mga nagdaang weather disturbance at patuloy na pag-ulan. Sa isang ulat, tinatayang 9.1 milyon katao o 2.6 milyong pamilya ang naapektuhan ng mga bagyong Luis, Maymay at Neneng at ng umiiral na weather conditions.

Dito dapat masilip ang malaking hamon sa ating disaster preparedness. Kung may mga lugar na dati ay hindi madaling bahain ngunit ngayon ay nakararanas na rin ng malawakang pagbaha, nangangahulugan itong kailangang muling suriin ang ating mga flood-control system, drainage network, river management at land-use planning. Iniulat mismo na humihingi ang Office of Civil Defense ng karagdagang resources para sa Central Luzon dahil maging mga lugar na hindi dating prone sa pagbaha ay tinatamaan na rin.

Hindi rin sapat na puro relief goods lamang ang sagot sa bawat kalamidad. Mahalaga ang pagkain, tubig, gamot at iba pang pangunahing pangangailangan, ngunit dapat kasunod nito ang pangmatagalang solusyon. Kailangang tanungin kung bakit paulit-ulit na binabaha ang isang lugar, bakit hindi gumagana ang ilang drainage system at kung sapat ba ang mga flood-control project na trilyong piso ang ginagastos

Sa mahigit isang trilyong pisong inilaan para sa flood control project sa ilalim ng kasalukuyang administrasyon, nagamit ba ito nang tama o naibulsa lang ito ng iilang opisyal ng pamahalaan kasama ng ilang mambabatas na sila ngayong naghahabol kay Vice President Inday Sara Duterte sa 125 milyong pisong Confidential Funds na hindi pa naman final ang Notice of Disallowance ng Commission of Audit (COA).

Sa ganitong sitwasyon, malaki ang responsibilidad ng national government at mga LGU na tiyaking bawat pondong inilaan para sa disaster response at flood mitigation ay tunay na napupunta sa tamang proyekto at tamang benepisyaryo. Hindi dapat magkaroon ng puwang ang palpak na proyekto, ghost project, overpriced procurement o anomang uri ng korupsyon habang ang ordinaryong mamamayan ay nakalubog sa baha.

Kasabay nito, kailangan ding maging bahagi ng solusyon ang mamamayan. Ang disaster preparedness ay hindi lamang trabaho ng gobyerno. Kailangang seryosohin ang evacuation warnings, huwag balewalain ang weather advisories, panatilihing malinis ang mga daluyan ng tubig at makiisa sa mga programa ng barangay at lokal na pamahalaan. Sa panahon ng sakuna, ang disiplina ng bawat isa ay maaaring maging dahilan kung buhay o ari-arian ang maililigtas.

Ngunit higit sa lahat, ang 178 LGUs na nasa State of Calamity ay dapat magsilbing wake-up call. Hindi puwedeng taon-taon ay pareho ang eksena—malakas na ulan, baha, evacuation, relief goods, pagkatapos ay balik sa normal na buhay hanggang sa dumating muli ang susunod na bagyo. Kung paulit-ulit ang problema, kailangang baguhin ang paraan ng pagharap dito.

Ang tunay na sukatan ng isang pamahalaang handa sa kalamidad ay hindi kung gaano karaming relief goods ang naipamahagi matapos ang baha. Mas mahalaga kung ilang buhay ang nailigtas bago pa tumaas ang tubig, ilang komunidad ang naprotektahan bago pa dumating ang bagyo at ilang pamilya ang hindi na kailangang lumikas dahil maayos ang flood-control at disaster-preparedness system. Ang 178 LGUs sa State of Calamity ay hindi lamang numero—isa itong napakalakas na babala na panahon nang seryosohin ang paulit-ulit na sakuna at gumawa ng mga solusyong hindi pansamantala kundi pangmatagalan.

oOo

Para sa suhestiyon at reaksyon, mag-email sa operarioj45@gmail.com.