CLICKBAIT ni JO BARLIZO

HABANG umuusad ang impeachment proceedings laban kay Vice President Sara Duterte, tila hindi nauubusan ng bagong usapin na kailangang sagutin ng Bise Presidente. Sa halip na tuluyang luminaw ang mga alegasyon, lalo pang nadaragdagan ang mga tanong na dapat bigyan ng malinaw at makatwirang paliwanag.

Pinakahuling umagaw ng pansin ang mga rekord ng credit card transactions na inilahad ni Atty. Alexander Cabrera, isang forensic financial analyst, sa impeachment court ng Senado. Ayon sa kanyang pagsusuri sa mga financial document, gumastos umano sina Sara at kanyang asawang si Atty. Manases “Mans” Carpio ng P256,882.50 sa Nike Pavilion sa Kuala Lumpur, Malaysia.

Hindi rin maliit ang halagang iniugnay sa kanilang pamimili sa Nike SM Davao. Batay sa mga rekord na inilahad ni Cabrera, may dalawang transaksiyon ang mag-asawa sa iisang araw na nagkakahalaga ng kabuuang P300,000.

Sa pinagsamang halaga, umabot sa halos P557,000 ang dalawang magkahiwalay na shopping transaction sa mga tindahan ng Nike sa Davao at Kuala Lumpur.

Kung sapatos lamang ang pinag-uusapan, maaaring sabihin ng ilan na karapatan ng sinoman, kabilang ang mga opisyal ng gobyerno, na bumili ng anomang produktong kaya nilang bayaran. Hindi naman awtomatikong nangangahulugan ng katiwalian ang mamahaling pamimili.

Ngunit ang tanong ay naaayon ba ang ganitong paggasta sa idineklarang yaman at lehitimong pinagkukunan ng kita ng mga sangkot?

Lalong nagiging mahalaga ang tanong na ito dahil hindi lamang pamimili sa Nike ang napuna sa pagsusuri ni Cabrera. Inilahad din niya ang isang transaksyon sa Ginza Inakaya, isang restawran sa Tokyo, Japan, kung saan umabot umano sa P205,000 ang bayarin ng mag-asawa sa isang kainan.

Hindi ang presyo ng sapatos o pagkain ang pangunahing usapin dito kundi kung maipaliliwanag ba nang maayos ang mga transaksyon kaugnay ng mga deklarasyon sa pananalapi ng isang opisyal na humahawak ng mataas na posisyon sa pamahalaan.

Sa impeachment proceedings, iniharap si Cabrera upang suportahan ang mga alegasyon hinggil sa umano’y undeclared assets at unexplained wealth ni Duterte mula nang maupo siya bilang Bise Presidente noong 2022. Gayunman, kailangang tandaan na ang mga transaksyong inilalahad sa paglilitis ay hindi, sa kanilang sarili, pinal na patunay ng ilegalidad. Nananatiling mahalaga ang kabuuang ebidensiya, mga paliwanag ng panig ng depensa at pagsusuri ng hukuman sa mga alegasyon.

Subalit habang nagpapatuloy ang paglilitis, lalong nagiging mahalaga ang transparency. Hindi sapat na basta itanggi ang mga paratang o sabihing personal na usapin lamang ang paggasta. Kung may mga rekord na inilalahad sa isang pormal na proseso, nararapat lamang na maipaliwanag kung saan nanggaling ang perang ginamit, kung paano ito naitala at kung naaayon ito sa mga deklarasyong hinihingi sa mga opisyal ng pamahalaan.

Dito nasusukat ang pananagutan ng isang halal na opisyal. Ang pampublikong tungkulin ay hindi nangangahulugang kailangang isa-isahin sa publiko ang bawat personal na gastusin. Ngunit kapag ang mga transaksyon ay naging bahagi na ng isang opisyal na imbestigasyon tungkol sa posibleng hindi maipaliwanag na yaman, tungkulin ng kinauukulan na sagutin ang mga lehitimong tanong sa paraang malinaw, dokumentado at nasusuri.

Kapansin-pansin din ang sunod-sunod na paglitaw ng mga kontrobersiya habang nagpapatuloy ang impeachment trial. Sa bawat bagong dokumentong inilalahad, may mga tanong na nadaragdag sa mga dati nang alegasyon. At habang dumarami ang mga ito, lalong nagiging mahalaga na hindi malunod sa ingay ng pulitika ang mismong usapin ng ebidensiya at pananagutan.

Hindi dapat maging hatol ang ingay ng publiko. Hindi rin dapat ipagpalagay na ang bawat malaking transaksyon ay katumbas na agad ng katiwalian. Ngunit hindi rin nararapat na balewalain ang mga dokumentong inihaharap sa isang paglilitis na may direktang kaugnayan sa integridad ng isang mataas na opisyal ng pamahalaan.

Habang nagpapatuloy ang impeachment trial, maaaring may iba pang dokumentong lumitaw at iba pang alegasyong mapag-usapan. Ngunit anoman ang susunod na kontrobersiya, dapat manatiling malinaw ang pamantayan: ebidensiya ang dapat mangibabaw, hindi haka-haka; dokumentadong paliwanag ang dapat hingin, hindi palusot; at pananagutan ang dapat manaig, hindi ang kapangyarihan ng posisyon.

Dahil sa isang paglilitis na nakasalalay ang tiwala ng publiko, hindi sapat na matapos lamang ang bawat araw na walang bagong iskandalo. Ang higit na mahalaga ay masagot ang mga tanong na matagal nang naghihintay ng malinaw at makatotohanang paliwanag.