PUNA ni JOEL O. AMONGO

ISANG dating makapangyarihang Speaker ng Kamara ang ngayo’y nasa kustodiya ng mga awtoridad. Si dating Speaker Martin Romualdez ay inaresto matapos maglabas ng warrant of arrest ang Sandiganbayan kaugnay ng kasong plunder na isinampa ng Office of the Ombudsman. Ang dating lider ng Kamara ay sinilbihan ng warrant habang nasa Cardinal Santos Medical Center sa San Juan City.

Hindi maliit ang halagang nakapaloob sa kaso. Umabot sa P7.4 bilyon ang plunder complaint laban kay Romualdez at tatlong iba pa kaugnay ng umano’y kickback scheme sa mga flood control at iba pang proyekto ng pamahalaan. Kabilang sa mga kinasuhan sina dating Ako Bicol Party-list Rep. Zaldy Co, Joselyn Tragua Sereño (personal assistant o tauhan sa bahay ni Romualdez) at Felicito Cristobal Guevarra (presidente ng Samchan Foreign Exchange Corporation o money changer).

Sa mata ng publiko, ang pag-aresto sa isang dating Speaker ay higit pa sa simpleng Police Procedure. Isa itong makapangyarihang larawan ng pananagutan—na kahit gaano kataas ang posisyon ng isang opisyal, maaari siyang humarap sa proseso ng batas kapag may kasong isinampa at may warrant na inilabas ng korte.

Ngunit kailangang maging maingat sa paghuhusga. Ang warrant of arrest ay hindi katumbas ng hatol na guilty. Ayon mismo sa Sandiganbayan, nakitaan nito ng probable cause ang mga rekord at ebidensiyang iniharap, ngunit nananatili ang presumption of innocence ng mga akusado hanggang mapatunayan ang kanilang pagkakasala nang lampas sa makatwirang pagdududa sa isang ganap na paglilitis.

Dito dapat makita ang tunay na hamon sa kasong ito: hindi lamang kung sino ang makukulong, kundi kung hanggang saan kayang patunayan ng prosekusyon ang mga alegasyon nito. Kung may bilyun-bilyong pisong pondo ng bayan na tunay na nawaldas, dapat lumabas ang katotohanan at managot ang sinomang mapatutunayang sangkot. Ngunit kung may bahagi ng mga paratang na hindi mapatutunayan, dapat ding igalang ang proseso at karapatan ng akusado.

Lalong nagiging sensitibo ang usapin dahil sa dating posisyon ni Romualdez at sa kanyang ugnayan sa Malacañang. Dahil dito, hindi maiiwasang itanong ng publiko kung talagang pantay ang pagpapatupad ng batas. Iginiit naman ng DILG na walang naging pakikialam si Pangulong Ferdinand Marcos Jr. sa pagpapatupad ng warrant, sa kabila ng kanilang malapit na ugnayang pampamilya.

Isa pang usaping lumutang ay ang kalagayan ng dating Speaker habang nasa ospital. Matapos siyang maaresto at sumailalim sa booking procedure sa Cardinal Santos Medical Center, hiningi ng kanyang panig na manatili siya roon habang nagpapatuloy ang proseso. Itinakda ng Sandiganbayan sa Setyembre 10 ang pagdinig upang talakayin kung dapat siyang manatili sa hospital confinement.

Sa mas malawak na larawan, ang kasong ito ay hindi lamang tungkol kay Romualdez. Nakaugat ito sa kontrobersiya sa flood control projects—mga proyektong ang pangunahing layunin ay protektahan ang mga komunidad laban sa baha. Kapag ang pondong dapat sana’y napupunta sa imprastraktura ay napupunta sa umano’y maling kamay, ang pinakamalaking nawawalan ay hindi ang gobyerno kundi ang karaniwang Pilipinong umaasang ligtas ang kanilang tahanan sa bawat bagyo.

Kaya ang tunay na sukatan ng kasong ito ay hindi kung gaano kadalas lalabas ang pangalan ni Romualdez sa mga headline, kundi kung magiging malinaw ang ebidensiya at magiging patas ang paglilitis. Hindi sapat ang ingay sa social media, hindi sapat ang political affiliation, at hindi sapat ang galit ng publiko. Sa huli, ebidensiya ang dapat magsalita sa loob ng korte.

Ang pagkakaaresto kay Martin Romualdez ay maaaring maging mahalagang pagsubok sa prinsipyo ng accountability sa bansa. Kung mapatutunayang may pananagutan siya, dapat niyang harapin ang kaukulang parusa. Kung hindi naman mapatutunayan ang mga paratang, dapat siyang bigyan ng buong proteksyon ng batas. Sa isang demokrasya, hindi dapat nakabatay sa apelyido, posisyon o kapangyarihan ang hustisya—dapat nakabatay ito sa katotohanan at ebidensiya.

oOo

Para sa suhestiyon at reaksyon, mag-email sa operarioj45@gmail.com.