PUNA ni JOEL O. AMONGO

UMANI ng batikos si Senator-Judge Erwin Tulfo dahil sa kanyang manifestation tungkol sa 16-vote threshold para sa conviction sa impeachment trial ni Vice President Sara Duterte. Sa gitna ng mainit na debate kung ilan nga ba ang kinakailangang boto para mahatulan ang isang impeached official, maraming Pilipino ang napaiisip: Bakit tila kailangang galawin ang umiiral na tuntunin habang isinasagawa na ang paglilitis? Para sa ilan, hindi lamang ito simpleng usapin ng mathematical computation. Isa itong usapin ng prinsipyo, proseso at tiwala ng publiko sa impeachment court.

Ang 16 na boto ay hindi basta numerong inilabas sa ere. Ito ay nakabatay sa naging ruling ng Senate Impeachment Court presiding officer na si Senate President Francis “Chiz” Escudero, na gumamit sa 24 na senador bilang voting base. Ngayon, muling binubuksan ang usapin kung dapat bang manatili ang threshold na ito o magkaroon ng pagbabago. Kaya natural lamang na maging sensitibo ang taumbayan sa anomang hakbang na maaaring magmukhang nagbabago ng rules habang nasa kalagitnaan na ng laro.

Dito pumapasok ang pangalan ni Erwin Tulfo. Ang tanong ng publiko: Bakit kailangang kuwestiyunin ngayon ang 16 votes? Kung ang layunin ay tiyaking tama ang interpretasyon ng batas at Konstitusyon, dapat itong ipaliwanag nang malinaw at walang bahid ng anomang political consideration. Ngunit kung ang magiging resulta ay mas mapadadali ang conviction ng isang partikular na opisyal, hindi maiiwasang magtanong ang publiko kung ang pagbabago ba ng threshold ay tunay na usapin ng batas o usapin ng resulta.

Lalong nagiging kapansin-pansin ang isyu dahil kilala ang pamilya Tulfo sa naging magandang relasyon nito sa kampo ng dating Pangulong Rodrigo Duterte. Hindi naman lihim na si Wanda Corazon Tulfo-Teo, kapatid ni Erwin Tulfo, ay itinalaga ni Duterte bilang secretary ng Department of Tourism noong Hunyo 30, 2016. Dahil dito, hindi nakapagtatakang may mga dating tagasuporta ng Duterte family na ngayon ay nagtatanong kung bakit tila nag-iiba ang posisyon ng ilang personalidad na dating itinuturing na malapit sa kanilang kampo.

Hindi rin dapat kalimutan ang kontrobersiyang hinarap noon ni Wanda Teo sa Department of Tourism. Noong 2018, nauwi sa kanyang pagbibitiw ang kontrobersiya sa P60-milyong advertising deal na iniugnay sa programang Kilos Pronto, na ayon sa mga ulat ay ginawa ng kanyang mga kapatid na sina Ben at Erwin Tulfo. Hindi ito nangangahulugang may personal na pananagutan si Erwin Tulfo sa lahat ng naging kontrobersiya ng kanyang kapatid, ngunit bahagi ito ng pampublikong rekord na dahilan kung bakit patuloy na sinusuri ng publiko ang kilos at posisyon ng pamilya Tulfo sa pulitika.

Kaya may isang tanong na paulit-ulit na bumabalik sa isip ng marami: Mayroon bang political debt of gratitude ang mga Tulfo sa mga Duterte? Kung mayroon man, siyempre, hindi ito maaaring maging dahilan para ibaluktot ang batas. Ngunit kung wala naman, dapat ding malinaw na ang bawat desisyon ngayon ay nakabatay lamang sa Konstitusyon, batas at tamang proseso—hindi sa dating pagkakaibigan, political alliance o personal na utang na loob.

Ang mas malaking problema ay kung magkakaroon ng impresyon na maaaring baguhin ang rules depende sa kung sino ang nililitis. Dahil kung ngayon ay maaaring kuwestiyunin ang 16 votes para sa conviction ni Sara Duterte, ano ang magiging precedent nito sa susunod na impeachment case? Paano kung balang araw ay ibang presidente, bise presidente o mataas na opisyal naman ang nakaupo sa kabilang panig? Ang batas ay hindi dapat nagbabago ang hugis depende sa pangalan ng taong nakasalang.

May punto si Tulfo kung ang kanyang argumento ay nakaugat sa isang tunay na legal question. Ngunit bilang senator-judge, mas mataas ang inaasahan ng publiko sa kanya. Hindi sapat na sabihin lamang na kailangan itong baguhin. Kailangang maipakita kung saan mismo nagkamali ang naunang interpretasyon at kung bakit ang bagong interpretasyon ay mas naaayon sa Konstitusyon. Dahil sa impeachment trial, hindi lamang ang 24 na senador ang nakatingin—ang buong sambayanan ang naghihintay kung paano haharapin ng Senado ang pinakamabigat na political-legal proceeding na ito.

At dito dapat maging maingat ang lahat: hindi dapat ang pagiging maka-Duterte noon o pagiging kritikal sa Duterte ngayon ang maging sukatan ng tama at mali. Hindi rin dapat gawing automatic na ebidensiya ng pagtataksil ang pagbabago ng political position. Ang tunay na sukatan ay consistency sa batas. Kung tama ang 16 votes, panindigan. Kung mali ito, ipaliwanag kung bakit at itama sa paraang naaayon sa legal process. Hindi maaaring ang sagot ay simpleng “ibaba natin ang threshold” dahil lamang mas convenient ito sa isang panig.

Sa huli, hindi naman ang tanong kung may utang na loob ba ang mga Tulfo sa mga Duterte, ang pinakamahalagang dapat sagutin. Ang mas mahalagang tanong ay ito: May utang na loob ba ang mga senador sa batas at sa sambayanang Pilipino? Sapagkat sa impeachment court, hindi dapat pamilya, partido, dating alyansa o personal na relasyon ang mananaig. Ang dapat manaig ay ang Konstitusyon. Kung tunay na malinis ang hangarin sa pagbabago ng threshold, walang dapat ikatakot sa malinaw, transparent at constitutional na paliwanag. Pero kung ang rules ay tila binabago habang papalapit ang botohan, natural lamang na magtanong ang taumbayan: Batas ba talaga ang binabago—o ang resulta ang gustong baguhin?

-oOo-

Para sa suhestiyon at reaksyon mag-email sa operarioj45@gmail.com.