PUNA ni JOEL O. AMONGO

ANG pag-atras ng prosekusyon sa tatlo sa apat na artikulo ng impeachment laban kay Bise Presidente Inday Sara Duterte ay nagbukas ng panibagong tanong sa isipan ng publiko: Kung sapat ang mga alegasyon upang isulong ang isang makasaysayang paglilitis, bakit piniling huwag nang ituloy ang ilan sa mga ito? Noong Oktubre 13, 2026, tinanggap ng Senate Impeachment Court ang kahilingan ng prosekusyon na bawiin ang Articles I, III, at IV, habang ipinagpapatuloy ang Article II tungkol sa umano’y hindi maipaliwanag na yaman. Hindi ito basta pagbabago lamang sa estratehiya ng kaso; isa itong mahalagang pangyayaring dapat suriin ng sambayanang Pilipino.

Hindi maiiwasang itanong kung ang mga paratang na ibinabandera sa publiko ay dumaan ba sa sapat na pagsusuri bago ginawang bahagi ng isang malawakang prosesong pampulitika. Para sa mga tagasuporta ni Duterte, ang pagbawi sa tatlong artikulo ay maaaring magpatibay sa kanilang pagdududa na ginamit ang impeachment upang pahinain ang kanyang pangalan at kredibilidad. Ang nararapat ay ilahad ang mga ebidensiya, ipaliwanag ang mga dahilan ng pagbawi, at hayaang masuri ng publiko ang mga pangyayari batay sa katotohanan.

Mas mabigat ang usapin dahil hindi pribadong pagtatalo ang impeachment. Isa itong proseso ng pananagutan sa isang mataas na opisyal ng pamahalaan, kaya nararapat lamang na maging maingat, makatarungan, at malinaw ang bawat hakbang. Kung ang mga paratang ay ipinakilala bilang seryosong usapin ng pagtataksil sa tiwala ng publiko, dapat ding seryosohin ang pagpapaliwanag kung bakit hindi na itinuloy ang ilan sa mga ito. Hindi sapat ang simpleng pagsasabing nais pabilisin ang paglilitis; kailangang maunawaan ng mamamayan kung ano ang naging batayan ng pagbabago sa direksiyon ng prosekusyon.

Higit sa lahat, may kinalaman dito ang paggamit ng pera ng bayan. Ang mga pagdinig, paghahanda ng mga dokumento, paglahok ng mga kawani, at iba pang gawaing kaugnay ng paglilitis ay nangangailangan ng pampublikong yaman at mga mapagkukunang pinopondohan ng pamahalaan. Gayunman, hindi dapat magbigay ng hindi beripikadong halaga sa gastusin o ipalagay na lahat ng nagastos ay nasayang dahil lamang sa pagbawi ng mga artikulo. Ang makatuwirang panawagan ay ilabas ang naaangkop na impormasyon tungkol sa mga gastusin at tiyaking may malinaw na paliwanag kung paano ginamit ang mga pondong inilaan sa proseso.

Kung ang layunin ng paglilitis ay makamit ang pananagutan, dapat ding managot ang mga namamahala sa paggamit ng pampublikong pondo. Hindi dapat maging normal ang paggastos nang walang sapat na paliwanag, lalo na sa panahong maraming pamilyang Pilipino ang nahihirapang tustusan ang pagkain, edukasyon, pamasahe, at gamot. Bawat pisong nagmumula sa buwis ay may katumbas na sakripisyo ng mamamayan. Kaya nararapat lamang na itanong kung naging episyente ba ang proseso, kung maayos bang napag-aralan ang mga kasong iniharap, at kung may mga aral na dapat matutuhan upang hindi maulit ang anomang maiiwasang pag-aaksaya.

Sa kabilang banda, hindi rin dapat ipagkait kay Bise Presidente Duterte ang karapatang ipagtanggol ang kanyang sarili laban sa mga paratang. Ang pagiging mataas na opisyal ay hindi nangangahulugang nawawala ang karapatan sa patas na proseso, at ang pagiging kontrobersiyal na personalidad ay hindi sapat na dahilan upang ituring na napatunayan na ang anomang alegasyon. Kung may mga kasong hindi na itutuloy, mahalagang maipaliwanag ang kanilang katayuan at ang mga legal na epekto ng pagbawi. Dapat ding mabigyan ang panig ng depensa ng makatarungang pagkakataong sagutin ang mga usaping nananatiling mahalaga sa pampublikong pagtalakay.

Dito nagiging mahalaga ang pagkakaiba ng pananagutan at pamumulitika. Ang impeachment ay hindi dapat gamitin bilang sandata upang durugin ang sinomang kalaban, ngunit hindi rin dapat ituring na awtomatikong pang-uusig sa pulitika ang bawat pagtatangkang mapanagot ang isang opisyal. Ang tunay na sukatan ay ang kalidad ng ebidensiya, pagiging patas ng proseso, at pagkakapare-pareho ng pamantayang ginagamit sa lahat. Kung may mga pagkukulang sa paghahanda ng kaso, nararapat itong siyasatin. Kung may sapat namang batayan sa natitirang paratang, nararapat ding bigyan ng pagkakataong masuri ito nang maayos.

Sa pagbawi sa tatlong artikulo ay parang inamin na ng prosekusyon na wala silang matibay na basehan na magpapatunay sa alegasyon nila kay VP Sara Duterte. Habang nasa kalagitnaan ng laban, panay ang suntok ng prosekusyon at pagkatapos ay hindi sila makatama sa kalaban (depensa) kaya basta na lamang nilang ititigil ang laban, sasabihin nila ayaw na namin. Sa ganitong pangyayari ay hindi sila patas sa labanan.

Unang ginawa ng Senator-Judges sa pangunguna ni bend the law este…Senator-Judge Erwin Tulfo, ay baguhin ang regulasyon (voting threshold) habang nagaganap ang laban. Ang mga ganitong pangyayari ay itinuturing ng mga Pilipino na panloloko.

Kung totoo na P25 milyon kada araw ang ginagastos ng gobyerno sa impeachment trial, tapos ngayon biglang sasabihin ng prosekusyon ay iaatras na nila ang 3 articles ng impeachment dahil hindi matibay ang kanilang akusasyon? Sana noong una pa lang ay hindi na nila itinuloy ang impeachment at nagamit pa sana ang pera sa ibang pangangailangan ng mga Pilipino nang direkta sa kanilang mga sikmura. Ngayon napatunayan ng mga Pilipino na ang inyong layunin sa impeachment kay VP Sara Duterte ay paninira at pamumulitika lang at para hadlangan siya na makatakbo sa 2028 presidential election. Pero sa kabila ng inyong mga paninira ay lalo pang lumalakas ang suporta sa kanya ng taumbayan. Sa katunayan sa pinakabagong Pulse Asia survey ay nakapagtala siya ng 50% sa presidential survey para sa 2028 elections.

Alalahanin n’yo na habang inaapi ang isang tao ay lalo siyang nakakukuha ng simpatiya mula sa taumbayan, lalo na kung wala naman siyang ginagawang masama pero binabato pa rin siya ng putik ng mga ayaw sa kanya. Ang Panginoon ay laging nakatingin sa atin, anoman ang ginagawa nating mabuti o masama, lahat ‘yan ay may kapalit pagdating ng panahon. “You can’t keep a good man (woman) down.”

oOo

Para sa suhestiyon at reaksyon, mag-email sa operarioj45@gmail.com.